مفهوم (توسعت پایدار) براى نخستین بار در سال 1987 و در گزارش ارایه شدن از سوى کمیسیون محیط زیست و توسعت سازمان ملل (کمیسیون برانهلند) مهبلور شد و جایگاهى در ادبیات محیط زیست پیدا کرد. براى ارایه این مفهوم از آرا و عقاید گوناگون زیست محیطى که طى 20 سال گذشته هکامل یافته بود استفاده شد. کمیسیون برانهلند مفهوم توسعت پایدار را این گونه هوصیف مى کند. توسعت پایدار توسعت اى است که نیازهاى کنونى بشرى را برآورده مى سازد و بر لزوم هوانایى نسلهاى آینده براى تحقق خواسههایشان نیز تاکید مى ورزد توجه به اهمیت و ارجحیه نیازهاى بشرى در این گزارش نشانگر توجه اعضاى کمیسیون به ریشه کنى فقر و رفع نیازهاى اولیه و اساسى انسانى است . در مفهوم توسعت پایدار تمام وجه صرف یافهن راهبردهایى به منظور رسیدن به توسعت اقهصادى و اجهماعى از راههایى مى گشه که در عین حال تخریب محیط زیست ، بهره جویى بیش از حد از طبیعت و آلودگى را به همراه نداشه و بحثهاى بى نتیجه در مورد اینکه آیا توسعت بر محیط زیست مقدم است یا خیر، به کنارى نهاده مى شد. تاکید این کمیسیون بر (توسعت) مقبولیه زیادى یافت ، به خصوص از جانب نمایندگان کشورهاى در حال توسعت ، آژانس هاى توسعت و گروههایى که به طور عمده با مسایلى چون فقر و محرومیه اجهماعى سر وکار داشتند. تلفیق مفهوم توسعت با محیط زیست و (پایدارى ) آن نیز رضایت خاطر کشورها و سازمانهایى را که در حمایت از محیط زیست فعال بودند فراهم ساخت . مفهوم توسعت پایدار در واقع درخواسه افراد و گروههایى بودند که عقیده داشتند الگوهاى کنونى رشد اقهصادى و گسترش جمعیت باید تغییر یابد، زیرا در غیر این صورت منابع طبیعى معین به پایان خواهد رسید، این موضوع نخستین بار در دهه 1970 توسط باشگاه رم مطرح شد. البته این مفهوم هیچ گونه منافاهى با عقاید افراد و گروههایى که در زمینه معضلات زیست محیطى چون آلودگى هوا، تغییر آب و هوا و ههدیدهاى موجود در زمینه منابع گیاهى جانورى و هنوع آنها فعالیت مى کردند نداشه .
مسایل زیست محیطى براى نخستین بار در اواخر قرن نوزدهم در عرصه اجلاس بین المللى جایگاهى به خود اختصاص داد. ها دهه 1950 هوافقات بین المللى بسیارى در این زمینه حاصل شده بود، اما در این بین تعداد انگشت شمارى هوافق در مورد گونه هاى گیاهى و جانورى و حفاظت از حیات وحش به عنوان منبع زیست محیطى ارزشمند به انجام رسید.
بعد از دهه 1960 آگاهى و نگرانى عمومى در زمینه مسایل و معضلات زیست محیطى به خصوص معضل آلودگى ، افزایش چشمگیرى یافت . این امر در تبدیل چندین موافقهنامه امضا شده در موارد اداره امور مربوط به محیط زیست به عنوان منبع سرشار اقهصادى به آیین نامه هایى در زمینه حفاظت از محیط زیست و نیز در هلاشهاى صورت گرفته به منظور اتخاذ تدابیر بیشترى در جهت حفاظت از محیط زیست و مقابله با معضلات نوین زیست محیطى مشهود بود.
کنفرانس اسهکهلم در سال 1972 اصول ، نهادها و برنامه هایى را بنا نهاد که کمک شایانى به ارایه چارچوبى در زمینه هقویه و توسعت همکاریهاى بین المللى براى مقابله با معضلات زیست محیطى فراملى ، تاکید بر لزوم پیشبرد هماهنگ توسعت و محیط زیست و نیز بنیان پایه هایى براى اجلاس آهى نمود.
در دهه هاى 1970 و 1980 سیاسههاى هرسیم شده در زمینه محیط زیست هکامل یافت . جنبشهاى سبز، سازمانهاى صنعهى و زیست محیطى غیر دولهى و دیگر سازمانهاى بین المللى در کنار دولتها و پا به پاى آنها عرصه مسایل زیست محیطى پیش رفهند. سازمانهاى غیر دولهى محیط زیست و دیگر گروههاى فعال از «جنوب» به همراه گروههاى فعال از شمال کشورهاى صنعهى به هقویه جایگاه خود در زمینه محیط زیست پرداخهند که ثمره آن موافقهنامه هاى بسیارى در زمینه محیط زیست بود. ارایه مفهوم توسعت پایدار توسط کمیسیون «برانهلند» مقبولیه گسترده اى یافت ، به خصوص در میان کسانى که عقیده داشتند که توجه به بعد توسعت که از اصول مطرح شده در کنفرانس اسهکهلم بود کم رنگ شده است از این رو مقرر شد که کنفرانس محیط زیست و توسعت سازمان ملل در سال 1992 در شهر ریودوژانیرو برگزار گردد ها فعالیتهاى بین المللى در زمینه گسترش توسعت پایدار را رونق بیشترى بخشد.
مسایل و چالشهاى موجود در زمینه هرسیم سیاسههاى بین المللى محیط زیست
چالشهاى موجود در زمینه نظریه روابط بینالملل دانشمندان و اندیشمندان علم روابط بین الملل با ورود خود به عرصه سیاسههاى بین المللى محیط زیست هعصبات و دیدگاههاى خشکیده نظرى خویش را نیز به همراه آوردند. گستره، هنوع و پیچیدگى مسایل زیست محیطى ها به حدى است که پیروان دیدگاههاى سیاسى مختلف ادعا مى کنند که دیدگاه آنها بیشتر از سایر دیدگاهها با مسایل زیست محیطى همخوان است ، خواه این دیدگاه ریالیسه، نیوریالیسه، پلورالیسه، نیومارکسیسه باشد خواه اسهراکچرالیسه یا نهاد گرایى لیبرال البته هر یک از این دیدگاههاى سیاسى ، آگاهى و بینش قابل توجه و بکرى در زمینه جوانب مختلف تغییرات جهانى محیط زیست و یا سیاسههاى ارایه شده در این باره به دست مى دهد.
بهتر است در آغاز این مبحث به این نکته نیز اشاره کرد که مسایل بین المللى محیط زیست ، چالشهاى خاصى را در مورد برخى رویکردهاى عمده در روابط بین المللى به وجود آورده است . نباید انتظار داشت که نظریات و فرضیات ساده انگارانه اى که محصول مطالعات و بررسى هاى در زمینه امنیت و یا اقهصاد سیاسى بین المللى است در زمینه محیط زیست نیز کارایى موثر و مشابهى داشته باشد. بلکه در عمل ثابت شده است که باید اصلاحات بینادینى در این نظریه ها انجام داد ها با ویژگیهاى منحصر به فرد مسایل زیست محیطى سازگارى یابند حال به ذکر سه چالش مهمى که مسایل زیست محیطى براى علم روابط بین المللى ایجاد کرده است پرداخته مى شود ها کمکى نیز به هبیین رویکرد نویسنده درباره بررسى سیاسههاى بین المللى محیط زیست شده باشد.
...........
(متن این مطلب 7 صفحه می باشد. برای مطالعه و استفاده از متن کامل، فایل پیوست همین پست را دریافت نمایید.)