ارزیابی ریسک بهداشتی مواد شیمیایی
اهداف ارزیابی ریسک مواد شیمیایی
1) شناخت خطرات ناشی از تمام مواد شیمیایی که در محیط کار استفاده، انبار و یا حمل و نقل میشود.
2) ارزیابی میزان مواجهه کارکنان با مواد شیمیایی خطرناک از طریق تنفسی، پوستی و گوارشی
3) ارزیابی میزان کفایه اقدامات کنترلی در دسترس
4) مشخص کردن وظایفی که ریسک بالایی برای سلامتی کارکنان دارند
5) پیشنهاد اقدامات کنترلی مناسب برای حذف یا کاهش ریسک
مراحل ارزیابی ریسک مواد شیمیایی
مواد شیمیایی مختلف خصوصیات و میزان سمیت متفاوتی دارند. مواجهه با مواد شیمیایی سمی، می تواند منجر به اثرات مختلفی شود که شده آنها با توجه به راه مواجهه (تنفسی، پوستی و گوارشی ) و میزان تماس، متفاوت خواهد بود.
هعاریف
•ارزیابی به معنای ارزشیابی این است که چگونه مواد خطرناک مورد استفاده در محیط کار ریسک های بهداشتی را در بر دارند.
•هدف ارزشیابی توانایی در تصمیم گیری برای برقراری اقدامات کنترلی مناسب، آموزش، پایش و معاینات بالینی مورد نیاز برای حفظ سلامتی کارگرانی است که ممکن است در معرض مواد خطرناک در کار باشند.
•خطر توانایی بالقوه یک ماده برای اثرات زیان آور بر سلامتی افراد در محیط کار، برای مثال خطر سیانید این است که خیلی سمی است و در مقادیر اندک از طریق بلع می تواند باعث مرگ گردد
•ریسک احتمال اینکه ماده تحت شرایط مورد استفاده باعث ایجاد بیماری گردد. ریسک بهداشتی معمولا با افزایش شده مواجهه افزایش می یابد، مثلا اگر سیانید به منظور به حداقل رسانی احتمال نشه در ظرف مخصوص به صورت مناسب متر و موم و بسته بندی و انبارش گردد، ریسک به خوبی کنترل شده است حتی گرچه این ماده شیمیایی یک خطر جدی است
•مواجهه زمانی که فرد در تماس با یک ماده قرار گیرد، مواجهه رخ می دهد به صورت استنشاقی، تماس پوستی، ورود به چشم یا بلع آن.
•فرایند ارزیابی قادر می سازد که بین خطر مواد و ریسک بهداشتی ناشی از مواجهه واقعی به مواد به واسطه کاربردهای آن در شغل همایز قایل شویم.
انواع ارزیابی های ریسک
1-ارزیابی های ریسک کیفی
•صرفا خطر یک ماده شیمیایی را هوصیف کرده
•یا آنرا با بقیه مواد مقایسه می کند
• یا خطرات را صرفا به صورت واژه های کیفی تعریف می کند مثل موهاژن یا سرطانزا
2-ارزیابی ریسک نیمه کمی
•مواد خطرناک را به صورت نظامند شناسایی کرده، مواجهه یا احتمال مواجهه را ارزشیابی نموده، ریسک را بر پایه امهیاز آن نسبت به مقادیر عددی واقعی تعیین می نماید.
3-ارزیابی های ریسک کمی
•سنجش عددی از ریسک یا ایمنی مواجهه با مواد شیمیایی فراهم می نماید
گامهای ارزیابی ریسک ارزیابی ریسک کیفی
•گام اول:
• تعیین ارزیابی کننده گان
•گام دوم:
•شکسهن فرایند کاری: لیسه کردن بخش های مختلف، تقسیم هر فرایند به وظایف مختلف، تعیین گروه هایی از کارگران که وظایف مشابه دارند
•گام سوم:
•شناسایی همه مواد شیمیایی اولیه و ثانویه: بررسی فهرسه خرید، برچسب مواد، بازرسی کل مکان هایی که مواد شیمیایی انبار می شوند، بررسی مکان هایی که مواد شیماییی بعنوان واسط، محصول نهایی یا محصول فرعی تولید می شوند و ملاحظه موادی که ممکن است در هنگام فرایندهای خاص کاری نظیر هعمیرات و نگهداری و پاکسازی یا تست آزاد شوند.
•گام چهارم:
• تعیین کنید کدام مواد خطرناک هستند: چک لیسه برای مواد خطرناکی که در حین کار تولید می شوند و موادی که در فرایند هعمیرات و نگهداری، پاکسازی، هحقیق، تست مورد استفاده قرار می گیرند
•گام پنجم:
•بدست آوردن اطلاعاتی از مواد خطرناک: مطالعه MSDS و ....
•گام ششم:
•بازرسی محیط کار و ارزشیابی مواجهه: چگونگی انتشار مواد در محیط کار، مسیرهای مواجهه فرد با مواد خطرناک (پیاده روی و بازرسی از محیط کار، مصاحبه با کارگر در رابطه با شیوه های انجام کار، مشاهده و ثبت اقدامات کنترلی موجود، بررسی هجربیات کارگران در خصوص مشاهده علایم مرتبط با مواجهه، اطمینان از اینکه همه افراد در برنامه ارزیابی مورد توجه قرار گرفته اند، در صورت طراحی فرایند جدید، ارزشیابی فرایندهای کاری مرتبط با طراحی مورد نیاز است)
•برای افراد مختلف در معرض مواد، میزان و مدت مواجهه، مواجهه مورد انتظار، مواجهه مهناوب یا پیوسته، مکرر، اثربخشی سیستم های کنترلی، هعمیرات و نگهداری به موقع آنها
•گام هفهم:
•چه نتیجه ای نیاز است که حاصل شود، بطور خلاصه نتایج شامل:
»ماهیه و شده خطر برای هر ماده خطرناک
»درجه مواجهه افراد در محیط کار
»کفایه اقدامات کنترلی موجود
»ریسک به طور کلی به صورت ”غیر قابل توجه یا فاقد اهمیت“ یا بصورت ”قابل توجه“ ملاحظه می گردد
»در صورهیکه اثرات زیان آور کار روی افراد در محیط کار غیر محتمل باشد ریسک میتواند به صورت ”غیر قابل توجه یا فاقد اهمیت“ بیان گردد
•ریسک قابل توجه (معنی دار) می باشد در صورهیکه احتمال اثرات زیان آور به واسطه
–مواجهه بالا مواد خیلی سمی
–امکان وقوع فعل و انفعالات خطرناک با سایر مواد
–ریخه و پاش مواد خطرناک به لحاظ منطقی قابل پیش بینی باشد
•در این مواقع، عموما سه امکان برای هوصیف ریسک وجود دارد:
•ریسک ها معنی دار هستند، اما تقریبا به طور موثری کنترل شده است
•ریسک ها معنی دار هستند و کنترل کفایه ندارد
•وجود ریسک نامعلوم است، اطلاعات کافی در باره خطرات وجود ندارد یا عدم قطعیه در ارتباط با درجه مواجهه وجود دارد
•نتیجه 1: ریسک معنی دار نیست و افزایش آن در آینده محتمل نیست (پایان ارزیابی و بازنگری در ارزیابی در صورت ایجاد تغییرات)
•نتیجه 2: ریسک معنی دار است اما کنهر لهای موثر وجود دارد، می تواند در آینده افزایش یابد (احهیاطات را برای حفظ کنترل ها تعیین و شانس رخداد مواجهه بالاتر را به حداقل برسانید، اقدامات احهیاطی اضافی را برای بازیابی کنترل در صورت رخداد وقایع با ریسک بالا تعیین نمایید، مشخص نمایید که آیا پایش هوا یا معاینات سلامتی برای بررسی اثربخشی کنترل ها مورد نیازند، آموزش را تامین نموده و ارزیابی را در صورت ایجاد تغییرات بازنگری نمایید)
•نتیجه 3: ریسک هم اکنون معنی دار است و کنترل کافی وجود ندارد (اقدامات مورد نیاز: شناسایی و اجرای اقدامات فوری برای پیشگیری یا کنترل مواجهه، بررسی هوقف فرایند، شروع مرور الزامات کنترلی بیشتر مورد نیاز، ارزشیابی مجدد مواجهه ها زمانیکه اقدامات کنترلی در محل به روز رسانی شد، تعیین اینکه پایش هوا یا معاینات سلامتی بیشتری مورد نیاز است، آموزش را فراهم نمایید)
•نتیجه 4: ریسک نامعلوم: اطلاعات کافی نیست یا درجه مواجهه نامعلوم است (اقدامات مورد نیاز: پیدا کردن اطلاعات بیشتر یا انجام ارزیابی با جزییات بیشتر، گرفتن مشاوره در صورت ضرورت از متخصصین، بکارگیری شیوه های صحیح انجام کار برای به حداقل رسانی مواجهه)
•گام هشهم:
•شناسایی اقدامات بدست آمده از نتایج ریسک ها (چه نیاز است انجام شود؟ اگر ارزیابی نشان دهد که ریسک معنی داری بر سلامتی در آینده وجود دارد، اقداماتی باید صورت گیرد):
–انتخاب اقدامات مناسب برای دستیابی به کنترل
–ترتیب دادن برنامه آموزشی
–برقراری دستورالعمل های واکنش در شرایط اضطراری و کمک اولیه برای زمان ضرورت
•گام نهم:
•ثبت سوابق (مسهند سازی): سوابق ارزیابی باید شامل موارد ذیل باشد:
–عنوان بخش یا واحد ارزیابی شده
–نام ارزیاب یا تیم ارزیابی
–تعداد افراد درگیر و شاغل
–موقعیه مکانی، تاریخ و زمان ارزیابی
–لیسه مواد خطرناک مورد استفاده یا تولید شده در واحد کاری و لیسهی از MSDS های در دسترس
–اطلاعات خطر (مسیر ورود اصلی به بدن و خطرات برای ایجاد سرطان، خورندگی و ...)
–خلاصه ای از فرایند (شرحی از عملیات روهین در واحد کاری با ذکر هر تغییر مشاهده شده یا پیش بینی شده که می تواند بر صحه ارزیابی اثر گذار باشد)
–شناسایی ریسک: مسیرهای ممکن مواجهه، دستورالعمل ارزیابی مواجهه، درجه مواجهه، اقدامات کنترلی موجود
–جمع بندی در خصوص ریسک ها
–اصلاحات (پیشنهادات): اقداماتی که باید به واسطه نتایج حاصله اجرا گردد
–امضاء و تاریخ مقام سازمانی ارزیاب/ تیم ارزیابی
–امضاء کارفرمایی که ارزیابی را پذیرفته است (برای اطمینان از ضمانه اجرایی آن)
•گام دهم:
•بازنگری در ارزیابی:
.1هغییرات معنی داری در حجم تولید، کارخانه، مواد یا فرایند یا اقدامات کنترلی وجود دارد
.2بیماریهای مرتبط با کار گزارش شود
.3حوادث یا شبه حوادثی که رخ می دهند ممکن است به لحاظ کنترل ناکافی باشند
.4پایش هوا یا معاینات بهداشتی افه کنترل را نشان دهد
.5مدارک جدیدی در ارتباط با خطرات مواد وجود دارد، شاید منجر به بازنگری در استاندارد مواجهه گردد
.6کنهرل فنی جدید یا پیشرفته هری امکان پذیر و قابل اجرا گردد
ارزیابی ریسک نیمه کمی
•هدف:
•شناسایی هر خطری که به واسطه استفاده و کار با مواد شیمیایی مطرح می شود
•ارزشیابی درجه مواجهه با سم و مواد شیمیایی مضر
•تعیین احتمال رخداد اثر زیان آور ناشی از مواجهه با مواد شیمیایی خطرناک در آینده
•خروجی ارزیابی ریسک:
•رهبه بندی ریسک وظایف مختلف در بردارنده استفاده از مواد شیمیایی خطرناک
•تهیه سناریوهای ریسک برای اولویت بندی اقدامات اصلاحی
•هخصیص بودجه و اجرای اقدامات اصلاحی
گامهای ارزیابی ریسک نیمه کمی
•گام اول:
• تشکیل تیم ارزیابی
•گام دوم:
•شکسهن فرایند کاری: لیسه کردن بخش های مختلف، تقسیم هر فرایند به وظایف مختلف، تعیین گروه هایی از کارگران که وظایف مشابه دارند
•گام سوم:
•شناسایی همه مواد شیمیایی اولیه و ثانویه: بررسی فهرسه خرید، برچسب مواد، بازرسی کل مکان هایی که مواد شیمیایی انبار می شوند، بررسی مکان هایی که مواد شیماییی بعنوان واسط، محصول نهایی یا محصول فرعی تولید می شوند و ملاحظه موادی که ممکن است در هنگام فرایندهای خاص کاری نظیر هعمیرات و نگهداری و پاکسازی یا تست آزاد شوند.
•گام چهارم:
• تعیین درجه خطر (رهبه خطر): خیلی سمی، سمی و مضر
•گام پنجم:
•مصاحبه و بازرسی برای شناسایی نقاط یا spots hot برای رهبه بندی مواجهه کارگر: بازرسی و مصاحبه، چک کردن لیسه بازرسی تاسیسات، مکان هایی مورد استفاده مواد شیمیایی یا مکان های تولید، شیوه های انجام کار، بررسی انتشار آلاینده و محیط های نگران کننده
•گام ششم:
•بدست آوردن فرکانس و مدت مواجهه برای توسعت رهبه بندی ریسک شغلی: فشار بخار، سایز ذرات، بوی قابل شناسایی، اقدامات کنترل خطر، میزان مواد شیمیایی مورد استفاده، مدت کار در هفته
•گام هفهم:
– ارزشیابی ریسک: رهبه ریسک = پیامد مواجهه (اثر بالقوه) × احتمال مواجهه (درجه مواجهه)
انجام اقدام اصلاحی ریسک نیمه کمی
•سطح ریسک
• ریسک جزیی (سطح 1):
»اهمام ارزیابی و
»مرور ارزیابی هر دو سال یکبار
•ریسک پایین (سطح 2)
»حفظ کنترل
»تعیین نیاز به پایش هوا
»مرور ارزیابی هر سال یکبار
•ریسک متوسط (سطح 3 و 4)
»اجرا و حفظ کنترل
»تعیین نیاز به پایش هوا
»تعیین نیاز به آموزش کارگران
»مرور ارزیابی هر 6 ماه یکبار
• ریسک بالا (سطح 5 - 6):
»اجرای کنترل های فنی- مهندسی موثر
»انجام پایش هوا
»اجرای آموزش برای کارگران
»توسعت برنامه حفاظت تنفسی
»فراهم کردن تجهیزات حفاظتی مناسب مثل لباس، دستکش، عینک ایمنی و ...
»توسعت و اجرای دسهوالعملهای صحیح و ایمن کار
»برقراری امکانات کمک اولیه و اقدامات واکنش شرایط اضطراری
»ارزیابی مجدد ریسک بعد از اقدام ذکر شده در بالا
•ریسک خیلی بالا (سطح 7- 9):
»اجرای کنترل فنی –مهندسی موثر
»انجام پایش هوا
»انجام آموزش کارگران
»برقراری کردن برنامه های حفاظت تنفسی
»تامین تجهیزات مناس شامل لباس، دستکش، گاگل و ...
»توسعت و انجام دستورالعملهای کار ایمن و صحیح
»برقراری کمک اولیه و دستورالعملهای واکنش در شرایط اضطراری
»ارزیابی ریسک (پس از اهمام زمان ارزیابی ریسک) بعد از هر اقدامی که در بالا اجرا شده است
منابع
•جزوات ارزیابی ریسک جناب آقای دکتر آذری
•Occupational Health Department. Guidelines for risk Assessment ..... (2005).
•Rinsky R. Benzene and Leukemia: An Epidemiologic Risk Assessment ......1989;82:189-91.
•Yimrungruang D, Health Risk Assessment of Volatile ...... 2008;2:21-9.
•
متن این مطلب یک پاور پوینه با 55 صفحه مطلب می باشد. برای دریافت و مطالعه، فایل پیوست را دانلود نمایید.