سم شناسی سرب

سرب بطور طبیعی در سنگهای با غلظت های متفاوت وجود دارد و در حین هوازدگی و فرسایش شیمیایی کانی ها به درون خاک، آب و هوا وارد می شود و در نهایت با ورود به گیاهان به زنجیره غذایی راه می‌یابد. با این حال چون سرب برای اغلب گیاهان سمی است تمرکز آن در گیاهان پایین می باشد. میانگین غلظت سرب در گیاهانی که در خاکهای طبیعی رشد می کنند دارای گستره ای بین 26 ها 85 میکروگرم در گرم خاکسهر آنها می باشد. در حالی که گیاهانی که در مناطق و خاک های آلوده به سرب رشد می کنند صدها برابر بیشتر است. به طور طبیعی آلودگی گیاهان به سرب در مناطقی که خاک از سنگ های غنی از سرب تشکیل شده است رخ می دهد. با این حال در بسیاری از موارد گیاهان توسط سربی که در اثر فعالیت های معدن کاری به محیط رها شده و ذرات موجود در هوا و نیز استفاده از بنزین سرب دار در اهومبیل ها آلوده می شوند.

معمولاً آبهای با PH کم (اسیدی)، سرب بیشتری را در خود نگه می دارند. ذرات سرب موجود در هوا در فواصل طولانی مهاجره می کنند و در صورت ورود به خاک به ذرات خاکی می چسبد.

منابع آلودگی :

•باطله های معادن قدیمی سرب باعث آلودگی خاک و آب می شود.

•سرب اساساً از 2 طریق (دود اگزوز ماشین های سنگین و دود حاصل از سوزاندن صنعتی زغال) وارد هوا می شود.

•معدن کاری و فرآوری سرب و ذخایر مرتبط با آن.

•خوردن آب و غذا و استنشاق دود آلوده به سرب از راههای انتقال سرب و مسمومیت حاصل از آن دربدن انسان می باشد.

تمرکز سرب محلول در بیشتر آب های طبیعی که دارای دی اکسید کربن و PH حدود 7 هستند بسیار پایین است و معمولاً کمتر از ده میکروگرم در لیتر می باشد. حلالیه کم سرب به سبب توانایی این عنصر، در تشکیل ترکیبات کربناته (PbCO3)، سولفات ها (PbSO4) و هیدروکسیدهاسه که معمولاً در آب ترکیبات نامحلول را ایجاد می کند، بنابراین حلالیه سرب در آب ها توسط کربنات سرب و نیز درجه قلیایی بودن کنترل می شود. بنابراین تحت شرایط طبیعی غذا، آب و هوا منبع آلودگی سرب تلقی نمی‌شوند. از طرف دیگر آب هایی با PH پایین، دارای تمرکز بالایی از سرب می باشند. حد مجاز تمرکز سرب در آب، بین 10 ها 50 میکروگرم در لیتر است.

میزان سربی که از منابع طبیعی وارد محیط می شود، در مقایسه با منابع صنعتی و تولید شده توسط انسان بسیار ناچیز است. سربی که خاک را آلوده می سازد، بیشتر از منابع انسان ساخت حاصل می‌شود. در شهرها سرب در غبار هوا وجود دارد.

گرچه میزان سرب وارد شده به دستگاه گوارش انسان از طریق غذا و آب سیال بیشتر از سرب تنفس شده از هوای شهرهاسه، ولی سرب وارد شده به دستگاه تنفسی آسان هر جذب می شود. در حقیقه، حدود 20 ها 40 درصد از سرب جذب شده احهمالاً از هوا وارد بدن انسان می شود و طبیعهاً چنانچه میزان سرب در هوا زیاد باشد، میزان آن در خون نیز بالاتر می رود.

سرب در حیوانات و انسان به طور عمده همراه با کلسیم و اسهرانسیوم در استخوان ها هجمع حاصل کرده و در بلوغ طبیعی در مغز استخوان دخاله می کند، همچنین از سنهز هموگلوبین در سلول‌ها جلوگیری به عمل می آورد. در طول عمر انسان، بیشتر سرب ورودی به بدن در استخوان ها هجمع می یابد. با توجه به سن افراد، بافت ها و اندام های نرم بدن نظیر جگر، کلیه ها و لوزالمعده دارای تمرکز های متفاوت از سرب ولی بسیار کمتر از استخوان ها هستند. مطالعات مختلف نشان می دهد که افزایش سرب از مصونیه بدن می‌کاهد و در فعالیت بسیاری از آنزیم ها دخاله می کند.

کودکان کمتر از شش سال، بیشتر از افراد دیگر در معرض خطرآلودگی سرب قرار دارند و آلودگی با سرب نشانه هایی نظیر کم خونی، ناراحتی های گوارشی و یا بیماری الههاب مغز (encephalopath) را در بر دارد. مورد اخیر موجب مرگ زودرس یا صدمات مغزی دایم در کودکان می شود که گاهی این امراض را با معالجه می توان الهیام بخشید.

مسمومیت مزمن سرب، به مرور زمان اتفاق می افتد. در این صورت، این عارضه را از طریق علایم و نشانه هایی نظیر سردرد، خارش، تغییر در رفتار و خلق و خوی، یبوسه، کاهش در توانایی های عصبی، درد شکم، کاهش وزن، خستگی مفرط و مسایل مربوط به دردهای عضلانی و عصبی می توان تشخیص داد.

یکی دیگر از مسایل مربوط به آلودگی سرب، پوسیدگی دندان در کودکان است. آمار بدست آمده از مناطقی که در آنجا فعالیت های معدنی جهت اسهخراج فلزات پایه می باشد، نشان می دهد که پوسیدگی دندان در کودکان بسیار زیاد است و خاک های کشاورزی و باغچه ها در این مناطق به فلزات سنگین آلوده اند. در این خصوص، آلودگی سرب از میزان قابل توجهی برخوردار بوده است.

آب شرب یکی از منابع مهم ورود سرب به بدن انسان و بخصوص کودکان می باشد. این عنصر می‌تواند از منابع طبیعی و یا هانکر های سربی، لوله های سربی وارد آب جاری و یا نزواله جوی شود. محهوای سرب آب شرب در اهحادیه اروپا و آمریکا ی شمالی با وضع استانداردهای کیفیت کنترل می شود. اهحادیه اروپا میزان سرب مجاز محلول در آب آشامیدنی انسان را ها 50 مشخص کرده است در حالیکه آژانس حفاظت از محیط زیست( EPA ) در امریکا در حال تلاش جهت پایین اوردن میزان این ها 5 است. در اب آشامیدنی ها بیش 300 سرب گزارش شده است. آبهایی که حاوی مقدار زیادی سرب هستند نرم بوده، پایین و دمای بالایی دارند. بعنوان مثال آبهای گرم و ثابتی که مدتها در لوله های سربی باقی مانده اند می توانند حاوی سرب بالایی باشند.

اتمسفر سالانه در حدود 10×24 تن سرب از منابع طبیعی و 10×450-350 تن سرب از منابع مصنوعی حاصل از فعالیت انسان اتمسفر می شود. بیشترین سرب از طریق صنایع خودرو وارد اتمسفر می‌گردد. بسیاری از کشور ها تلاش می کنند میزان سرب مجاز در بنزین را کاهش دهند. اهحادیه اروپا اخیراً حد g/L 15/0 را برای سرب افزوده شده به بنزین (بصورت ههرا اهیل سرب) وضع نموده است. در ایالات مهحده (EPA  آپانس حفاظت از محیط زیست ) در سال 1982 میزان سرب مجاز در بنزین را 29/0 گرم در لیتر و در 1986 برابر 026/0 گرم در لیتر تعیین کرده است. در بررسی هایی که بین سالهای 1976 ها 1980 توسط مرکز کنترل بیماری ها (CDC) در امریکا هنجام شد علت اصلی کاهش 37 درصدی میزان سرب موجود در خون کودکان سرهاسر آمریکا، کاهش سرب در بنزین تشخیص داده شد. از نقطه نظر دیگر توسعت اقتصادی – اجتماعی را می توان بعنوان عامل این کاهش در نظر گرفت.  سرب حاصل از کارخانجات صنعتی مانند ذوب کننده های فلزات و کارخانه های اسهحصال فلز در سرب موجود در اتمسفر دخیل است. منابع دیگر تنها 10 درصد سرب ورودی به اتمسفر را تامین می کنند. میزان سرب محیطی در نزدیکی ذوب کننده های اولیه و ثانویه می تواند دارای اهمیت بالایی باشد. در Elpaso هگزاس در سال 1971 میزان متوسط سرب m3/ل1.f 72/2 -46/0 و حداکثر سرب محیطی m3 /g 1. f 22 اندازه گیری شده است. در یوگوسلاوی بیشترین حد سرب مهجاوز از m3 / g 1.f 200 گزارش شده است. میزان سرب در مناطق نزدیک به منبع عمولا" بین m3 /g 1.f 1 – 1/0 و برای مناطق روستایی m3 /g 1. f 1/0 می باشد. ضوابط کیفیت هوا میزان مجاز سرب محیطی را بین m3 /g 1. f 2-5/1 تعیین کرده اند به این منظور که این در راکاهش دهند. بعنوان مثال EPA پیشنهاد داده است. ها استاندارد ها از m3 /g 1. f 5/1 به m3 /g 1.f 5/0 کاهش یابد.

خاک طبیعی میتواند حاوی 2 ها 200 گرم در تن سرب داشته باشد. میزان سرب خاک تحت تاثیر فعالیت های انسانی به شده تغییر می کند. تنها تعداد کمی استاندارد جهت میزان سرب خاک وضع شده است، اگر چه در بیشتر کشور ها حد نهایی سرب مجاز در خاک 500 ها 1000 گرم در تن فرض شده است.

گرد و خاک های حاوی سرب بخصوص برای بچه های کم سن و سال بسیار خطرناک هستند. این امر بعلت رفتار کودکان در حین بازی و بلعیدن اینگونه خاکها توسط آنان است. تمرکز سرب در گرد و خاک خیابان و خاک سطحی بخصوص در نزدیکی آزاد راه ها می تواند بسیار بالا باشد. نمونه های خاک برداشت شده از مناطق پر هرافیک و نکور کانادا حاوی 1545 گرم در تن سرب بودند که این میزان تقریبا" مشابه نمونه هایی است که از 6/1 کیلومهری یک مجموعه بزرگ اولیه ذوب سرب برداشت شده است (1662 گرم در تن.)

پیمایش گرد و غبار خیابانها در 77 شهر در باخهر میانه آمریکا نشان داد که میزان متوسط سرب در مناطق مسکونی ppm 1600 و در مناطق صنعتی ppm 2400 است.

رژیم غذایی سرب (بیشتر ترکیبات آلی) می تواند از طریق پوست، تنفس و یا تغذیه و سیستم گوارش یارد بدن انسان شود که از این میان تغذیه تنفس اصلی را داراست. سرب موجود در رپیم غذایی ممکن است از منابع متعددی ناشی شود، بعنوان مثال ورود سرب به گیاهان، نهشته شدن و رسوب سرب روی گیاهان، از طریق آب یا خاک و یا طریق لحیم سربی در غذاهای کنسرو.

جذب سرب توسط روده بزرگسالان 5 ها 10 درصد و کودکان 25 ها 55 درصد است.  خوردن رنگ‌های حاوی سرب توسط کودکان، علت اصلی مسمویه ناشی از سرب در ایالات مهحده قلمداد می شود. میزان سرب جذب شده توسط گوارش شدیدا" تحت تاثیر فشار های عصبی، کم خوری و روزه و حلالیه ترکیبات سرب تغییر می کند.، بعنوان مثال حلالیه اسهات سرب در مایع روده ای 25 برابر بیشتر از سولفید سرب است.

کارگردانی که در کارخانه های ذوب اولیه و ثانویه سرب و کارخانه های تولید فلز و ترکیبات سرب کار می‌کنند در معرض خطرات ناشی از جذب سرب واقعند. بعلت بخار سرب بعلت ریزی ذرات و حلالیه بالا به آسانس وارد دستگاه تنفس شده و جذب خون می شود. استاندارد سرب کارگاه ها در اهحادیه اروپا و شمال آمریکا بین 05/0 ها 15/0 میلی گرم در متر مکعب تعیین شده است.

میزان MAK برابر m3 /mg 1/0 و میزان TLV-TWA برابر m3 /mg 15/0 است. این امر موجب انگیزش صنایع جهت توسعت تکنولوژی های جدید، پیشرفت کنترل های مهندسی و استفاده سخهگیرانه هر از وسایل حفاظت شخصی و در نتیجه کاهش قرار گرفت کار گران در معرض سرب می گردد.

جذب و دفع سرب توسط بدن شدیداً تحت تاثیر اندازه ذرات و حلالیه موارد حاوی سرب می باشد. 20 ها 60 درصد سرب در دستگاه تنفس بدن باقی می ماند. ذرات سرب به ابعاد mm 1/0 به آسانی به لثه می‌رسند و از آنجا توسط دستگاه گردش خون جذب می شوند. ذرات بزرگهر از mm 2-1 غبار ریز سرب در مقایسه با ذرات درشه هر تاثیر به مراهب شدیدهری بر میزان سرب خون کارگران می گذارد. جذب ترکیبات غیر آلی سرب از طریق پوست از اهمیت بسیار کمی برخوردار است در حالیکه ترکیبات آلی سرب ماند ههرا اهیل سرب یا نفهنات سرب به آسانی از طریق پوست جذب می شوند.

تقریباً 90 دردصد سرب هضم شده، جذب نمی شود و وارد مدفوع می گردد. سرب جذب شده توسط گردش خون به بافتهای نازک منهقل شده و به هدریج در استخوان جمع می گردد. مقداری از سرب نیز از طریق ادرار دفع می شود. اگر میزان ورود سرب به بدن ثابت باشد، تمرکز در خون، بافت های نرم و استخوان به هعادل می رسد.

متن این مطلب 22 صفحه می باشد. برای دریافت و مطالعه مطلب، فایل پیوست را دانلود نمایید.

رمز فایل :  www.hseexpert.com