مقدمه
امروزه روند رو به رشد تکنولوژی و فن آوری مخـصوصا در کـشورهای در حـال گـسهرش واحـدهای هولیـدی و همچنین ارایه خدمات ماشینی باعث ارتقاء سطح کیفی کار و محصولات شده اسـه. در عـین حـال در انجـام ایـن فعالیت بلااجبار عوامل زیان آوری وجود دارد کـه بـر سـلامهی نیـروی کـار اثر گذاشـته و سـلامهی او را ههدیـد مـی کنــد. از جملــه عوامــل زیــان آور، وجــود ریــسک فــاکهورهــایی اســه کــه باعــث بیماریهــای اســکلهی-عــضلانی می گردد و هر ساله هزینه هنگفهی را برصاحبان صنایع واقهـصاد کـشورها هحمیـل مـیکند بـطـوری کـه هزینـه مستقیم بیماری اسکلتی-عضلانی در آمریکا در سال 1997، 20 بیلیون دلار گزارش شده است.
در طول انجام یک فرآیند کاری استاتیک توسط افراد، آنها مجبور هستند بدن خود را در وضعیت های خاصی قرار دهند که این نگهداشهن بدن در وضعیت خاص، پوسچر (POSTURE) نامیده می شود. پوسچرها از لحاظ ارگونومیکی می توانند مطلوب و یا نامطلوب باشند. هـدف ما از بررسـی این پوسچرها تحلیل دقیق ریسک فاکتورهایی است که در هنگام کار کـردن بوجـود مـی آیـد کـه یـا بـه طـور مجـزا باعـث آسیب به دستگاه اسکلتی - عضلانی می گردد و یا باعث تشدید عوارض می شود.
بطورکلی برای ارزیابی پوسچرها از روش های کدگذاری استفاده می کنند که OWAS و RULA پرکاربرد هـرین آنها هستند. کد گذاری تکنیک OWAS برای اعضای بالا هنه (Upper Limb) بسیار کلی میباشد و این در حـالی اسـه کـه عمده اختلالات اسکلتی - ماهیچه ای مرتبط با کار از جمله صدمات ناشی از هروماهای هجمعـی (CTDs) و آسـیب های ناشی از حرکات هکراری (RMIs) عموما در اعضای بالا هنه مخصوصا در مـچ (Wrist) ، شـانه (Shoulder) ، و کمر (Low Back) رخ میدهد.
در واقع تکنیک OWAS در پیشگیری از برخی اختلالات اسکلتی - ماهیچه ای مربوط بـه اعـضای بالاهنـه ازجمله مچ کارایی لازم را ندارد و این موضوع در هنگام بررسی داده ها و ارایه راه کارهای اصلاحی مشهود می شود. بدین منظور تکنیک RULA معرفی گردید. این تکنیک توسط Mc Atamney و Corlett در سال1993 معرفی گردید. واژه RULA مخفف Rapid Upper Limb Assesment بوده و به معنای ارزیابی سریع اعضای بالا هنه میباشد.
در این روش برای آنالیز پوسچرهای کاری هر بخش اصلی بدن بر اساس میزان جابجایی از وضعیت طبیعی اش ارزیابی می گردد. بدین ترتیب که مطابق با افزایش میزان انحراف آن بخش از وضعیت طبیعیش عـددی بـه عنـوان کد پوسچر به آن اختصاص می یابد. پس از ترکیب کدهای بدست آمده برای بخـشهـای مخهلـف بـدن و بـرآورد نیروهای خارجی و ماهیچه ای از طریق جداول مربوطه مقدار کد نهایی که بیان کننـده شـده مخـاطره پوسـچر و سطح اضطراری بودن اصلاحات میباشد تعیین می گردد. این روش شامل 5 شکل است و در آن اعضای بدن به دو گروه A (شامل مچ، بازو، ساعد) و گروه B (شامل گردن، هنه و پاها) تقسیم بندی می شوند. بطـور کلـی بـرای گروه A واژه Upper Limb و برای گروه B واژه یWhole Body بکار برده می شود.
مراحل اجرای روش رولا :
اجرای روش رولا دارای سه مرحله است :
مرحله اول : ثبت وضعیت انجام کار.
مر حله دوم سیستم امهیاز دهی.
مرحله سوم مشخص کردن سطوح اقدامات (Action Level) می باشد.
مرحله اول : ثبت وضعیت انجام کار
ارزیابی از وضعیت انجام کار به وسیله مشاهده مستقیم وظایف فرد مورد بررسی در طی چندین سیکل کاری شروع می شود. ارزیابی و ثبت نمره از هر پوسـچر در طـی سـیکل کـاری طبق روش رولا سریع انجام می شود. در این روش نیمه راسه یا نیمه چپ جداگانه ارزیابی می شود و همچنین میتوان بعد از مشاهده و ثبت با فیلم برداری نیمه دیگر بدن را مورد ارزیابی قرار داد.
ملاحظاهی که باید در اجرای روش رولا به آن توجه شود
-
ثبت مشاهدات بصورت مستقیم (ناظر به فرد ) در طی زمان مشخص شده باشد.
-
مدت زمان نمونه برداری 30- 40 دقیقه با وقفه های30 ثانیه ای است.
-
هنگام ثبت مشاهدات باید فرد 15 دقیقه قبل شروع به کار کرده باشد.
-
آموزش و همرین قبل از شروع روش رولا اهمیت بسزایی دارد.
-
شناسایی و شناخت کامل روند فرآیند جهت دستیابی به ارتباط بین مشاهدات وضعیت بدن در حین کار مهم است.
-
چنانچه کاری از چند وظیفه تشکیل شده باشد وظیفه ای باید ارزیابی شود که بیشترین هکرار دارد.
-
در روش رولا درصد زمانی محاسبه نمی شود، بلکه ملاک عمل هکرار کار است.
-
ابتدا باید مطالعات اولیه به صورت هصادفی بین گروه شغلی اجرا گردد (pilot study).
مرحله دوم: سیستم امهیاز دهی
سیستم امهیازدهی در روش RULA از 6 گام مشخص پیروی می کند. به منظور بوجود آمدن یک روش ارزیابی سـریع، همانطورکه در قبل هم اشاره شده است، اعـضای بـدن بـه دوگـروه A و B طبقه بندی می شوند.
گروه A شامل اعضای بازو، ساعد، مچ و گروه B اعضای گردن، هنه و پا می باشند. محدوده حرکتی هر عضو بر اساس زاویه حرکتی (گستره حرکتی) نمره گذاری می گردد. مثلا نمره یک بیانگر میزان حرکت عضو یـا وضعیت انجام کار آن عضو در حداقل ریسک است. با افزایش نمره وضعیت انجام کار عضو درشـرایط نامـساعد قـرار گرفته و باعث افزایش ریسک است.
گام 1: کاربر بـا اسـهفاده از دامنه زوایای مشخص شده ای می تواند کد پوسچر هـای گروه A شامل بـازو (Upper Arm ) ، سـاعد (Lower Arm)، مچ (Wrist) و پیچش مچ (Wrist Twist) را بدست آورد و در محل های مشخص شده قرار دهد. سپس باید همین فرآیند را برای بدست آوردن کد پوسچر های گروه B شامل گردن (Neck)، هنـه (Trunk) و پاهـا (legs) هکـرار کند.
گام 2: در این مرحله با داشتن کد پوسچر های گروه A و قرار دادن آنها در جداول مربوطه، از هلاقی این کد پوسچر ها با هم، امهیاز اندام های گروه A بدست می آید که باید این امهیاز را در قسمت مربوط به آن در شکل 1 قرار داد. به همین ترتیب با قرار دادن کد پوسچر های گروه B در جداول، امهیاز اندام های گروه B بدست می آید.
گام 3: امهیاز نیرو یا فشار (Force) باید برآورد شود که با استفاده از جداول مشخصی (Force or Load Score) انجام می گیرد. این امهیاز برای گروه های A و B یکسان است.
گام 4: امهیاز نیرو های ماهیچه ای از جدول دیگری به نام جدول بکـارگری نیـروی ماهیچـه ای (Muscle Use Score) بدست می آید(جدول شماره 1). این امهیاز برای گروه های A و B یکسان است.
.................
(متن این مطلب 8 صفحه می باشد. برای دریافت و مطالعه مطلب، فایل پیوست را دانلود نمایید.)