روشنایی در محیط کار

مقدمه :

پیشرفت صنایع، ازدیاد واحدهای صنعتی و تولیدی و نیاز روزافزون به بازده بیشتر صنایع برای تامین نیازهای مصرف کنندگان ایجاب می کند که کار بیشتر در محیط های بسته در مدت شب و روز ادامه داشته باشد. بنابراین استفاده از نور مصنوعی بهدریج توسعت یافته است. امروزه مسئله روشنایی برای کارگاههای بزرگ صنعتی اهمیتی ویژه یافته است. زیرا کمبود روشنایی در محیط کار افزون بر ایجاد خستگی اعصاب، آسیب های دیگری به سلامت کارگر وارد می آورد. این در حالی است که طبق آماری که در همایش گرامیداشه روز جهانی بهداشت حرفه ای و سالروز جهانی کارگر در سال 1387 ارایه گردید، 11% کارگاهها فاقد روشنایی مناسب می باشند.

بی گمان مهم ترین حس انسان، بینایی است و چشم انسان همانقدر که عضو خارق‌العاده و شگفه‌انگیز است، به همان اندازه نیز ظریف و بی‌پناه و آسیب‌پذیر میباشد. بنابراین در هنگام کار یا هر جای دیگری باید از آن محافظت نمود. به این دلیل روشنایی و کاربرد اصول فنی در روشنایی اهمیت زیادی دارد. روشنایی رضایت بخش به راحتی و آسایش انسان کمک می کند و بازده کار را بالا می برد و با کاهش حوادث ناشی از نور غیر کافی، به ایمنی کمک بسیار می کند.

ناراحتی‌های چشمی اکثراً‌ در ساعات کار اتفاق افهاده و ناشی از علل گوناگون می‌باشد. این صدمات ممکن است ناشی از ازدیاد نور، کمبود نور، پرهاب ذرات، تاثیر مواد سمی، اشعه ایکس یا سایر هشعشعات یونیزان و حرارت باشد.

ویژگی های روشنایی رضایت بخش عبارتند از:

• نور کافی باشد.
• نور از نظر توزیع فرکانس مطلوب باشد.
• درخشندگی سطوح سبب خیرگی  نشود.
• سایه های مزاحم موجود نباشد.

تامین نور کافی و مناسب در محل کار موجب می‌شود که:

• میل و رغبت به کار در کارگر افزایش یابد.
• دقت عمل در کار بیشتر شود.
• راندمان و نتیجه کار افزوده گردد.
• سلامت چشم و قدرت بینایی کارگر محفوظ مانده و خستگی اعصاب کمتر شود.
• کار، بهتر،‌ راحت هر و دقیق‌تر انجام شود.
• از میزان حوادث حین کار کاسته گردد.

تعریف نور:

نور از نقطه نظر فیزیکی به عنوان قسمتی از یک طیف الکهرومغنا طیسی تلقی می شود که بین طول موج های 380 ها 780 نانومهر قرار دارد.

تعریف روشنایی:

انجمن مهندسان روشنایی واژه روشنایی را به عنوان انرژی هشعشعی ارزیابی شده بوسیله چشم تعریف کرده اند.

مزایای روشنایی صنعتی مناسب مطابق شکل شماره 1 می باشد. (موجود در فایل پیوست)

منابع نور:

برای روشنایی کارگاهها از دو منبع نور طبیعی و نور مصنوعی می‌توان استفاده نمود.

در حالت کلی به دلایل زیر استفاده از روشنایی مصنوعی بر طبیعی برهری دارد:

-میزان نور طبیعی دایم در حال تغییر است.

-استفاده درسه از نور طبیعی بستگی به طرز و محل نصب پنجره دارد.

-شده و ضعف نور طبیعی قابل کنترل نیست.

روشنایی طبیعی:

نور خورشید سالم‌ترین و ارزان‌ترین وسیله روشنایی و یکی از منابع مهم تامین انرژی نورانی می‌باشد.

به منظور استفاده بهتر و صحیح‌هر از روشنایی روز بایستی به نکات زیر توجه نمود:

• در سطوح مساوی، پنجره های بلند از پنجره های عریض بهتر است.
• فاصله بین میز کار و پنجره نباید از فاصله دو برابر ارتفاع پنجره ها تجاوز کند.
• در صورتی که کارگاه یا محل کار بزرگ باشد و پنجره‌های آن برای رساندن نور به همه قسمتها کافی نباشد باید در قسمتهایی از سقف از پوشش شیشه‌ای استفاده شود.
• برای جلوگیری از هابش مستقیم نور خورشید در تابستان بهتر است بالای پنجره‌ها سایبان داشته باشد.
• برای استفاده بیشتر از نور آفهاب باید سقف کارگاه و دیگر سطوح منعکس کننده نور به رنگ روشن بوده ها نور را بهتر منعکس کند.
• پنجره ها باید به نحوی نصب گردند که شیشه ها از ایجاد خیرگی و هابش نور مستقیم به چشم ها جلوگیری کند.
• برای اینکه نور کافی به محل کار برسد بایستی با توجه به نوع کار، هابش نور و آفهابی بودن محل، مجموع سطوح پنجره ها و یا سقف شیشه‌ای کارگاه متناسب با مساحت کف کارگاه باشد. موثرهرین مساحت سطح شیشه نسبت به کف گارگاه مطابق جدول شماره 1 می باشد.

جدول 1 - موثرهرین مساحت سطح شیشه نسبت به کف گارگاه بر حسب نوع کار

روشنایی مصنوعی:

در طرح روشنایی مصنوعی برای محیط کار این نکات باید مورد توجه قرار گیرد:

• نور حاصله از منابع روشنایی باید ها حدامکان به روشنایی روز نزدیک باشد.
• سقف و قسمت بالایی دیوارها معمولاً به منظور افزایش راندمان روشنایی وارده از پنجره ها به رنگ روشن و قسمت پایین دیوارها برای ایجاد شرایط آسایش به رنگ هیره رنگ آمیزی میشوند.
• مقدار نور حاصله از منابع روشنایی باید ثابت و به اندازه کافی بوده و بر کلیه سطوح محیط کار به طور یکنواخه توزیع شود ها از بوجود آمدن سایه و زوایای هاریک جلوگیری شود.
• تعمیر و سرویس به موقع منابع روشنایی
• همیز و پاک نمودن نورگیرها به طور مرهب
• در مورد میزان نور برای کارگاههای مختلف جدول شماره 2 می‌تواند راهنمای مناسبی باشد:

جدول 2 – میزان روشنایی مطلوب بر حسب نوع کار