ایمنی برق

مقدمه

همان طور که می دانیم انرژی برق قابل تبدیل به انرژی های دیگر است. مثلاً انرژی برق ممکن است به انرژی حرارتی، مکانیکی یا نورانی تبدیل شود. کاربرد انرژی الکتریکی چنانچه بدون در نظر گرفتن عوامل حفاظتی و ایمنی باشد، خطرات زیادی را در پی خواهد داشت. این خطرات به دو دسته تقسیم می شوند:

1. خطرات ناشی از تولید حرارت نا مطلوب
2. برق گرفتگی

مقاومت بدن انسان در برابربرق

بدن انسان دارای ساختمان فیزیولوژیکی مخصوصی است که کمابیش هادی جریان برق می باشد لذا بدن انسان دارای مقاومتی است و زمانی انسان دچار برق گرفتگی می شود که دو نقطه از بدن انسان با دو نقطه از یک سیم الکتریکی که در ولتاژهای مختلف می باشد تماس حاصل نموده و در اثر این تماس و اخهلاف ولتاژ جریان الکتریکی بین این دو نقطه برقرار گردد.

مقاومت بدن افراد مختلف با هم فرق می کند. همچنین مقاومت مسیر عبور جریان در قسمت های مختلف بدن متفاوت است. ولی چیزی که کاملا مشخص است پوست و استخوان، چربی و غضروف نسبت به عضلات و خون مقاومت بیشتری را در مقابل عبور جریان برق نشان می دهند و بزرگهرین مقاومت بدن در قشر پوست که فاقد عصب و رگهای خونی است. به همین دلیل در ابتدا برق گرفتگی، که پوست محل ورود و خروج جریان سالم است جریان عبوری کمتر است ولی بعد از مدت کمی که لایه پوست از بین می رود جریان عبوری با توجه به پایین آمدن مقاومت بدن بیشتر می شود. در محیط های گرم و مرطوب که معمولا با عرق کردن همراه است مقاومت الکتریکی پوست خیلی کم می شود و برق گرفتگی شدیدهر خواهد بود.

عوامل موثر در تغییر مقاومت بدن

به طور کلی عوامل زیر باعث تغییر مقاومت بدن انسان می شوند :

1- ضخامه پوست

2- وضع رطوبت پوست، درجه حرارت و مقدار نمک پوست

3- سطح تماس پوست به قسمت برق دار

4- شده جریان الکتریکی

5- مسیر عبور جریان

6- مدت عبور جریان

7- نوع جریان الکتریکی و فرکانس

وضع روحی شخص نیز ممکن است در تغییر مقاومت موثر باشد، خنده زیاد، هیجانات و گریه مقاومت بدن را کمتر از حالت آرام می نماید.

مقدار جریان خطرناک برای برق صنعتی 50 ها 60 هرهز، 25 میلی آمپر تعیین گردیده است.

خطرات برق گرفتگی به دو صورت زیر به وقوع می پیوندد :

1. تماس مستقیم
2. تماس غیر مستقیم

تماس مستقیم

هنگامی که سیستم کاملاً سالم بده  انسان سهواً یا در اثر بی توجهی با هادی برق دار در یک یا دو نقطه تماس حاصل نماید به این گونه برق گرفتگی در اثر تماس مستقیم می گویند.

تماس غیر مستقیم

هنگامی که در اثر خراب شدن عایق بندی یا هر علت دیگر یک هادی برق دار با سطوح فلزی در دسترس مربوط به سیستم با بدنه هادی مانند بدنه موتور، هابلوی برق یا دستگاه دیگری تماس حاصل نماید و در عین حال انسان با همان سطح فلز در تماس باشد، به این برق گرفتگی در اثر تماس غیر مستقیم می گویند.

عوارض برق گرفتگی

1. اختلالات قلبی
2. اختلالات و ضایعات عصبی
3. اختلالات حسی
4. سوختگی در اثر برق گرفتگی

عوارض فوق الذکر باعث بوجود آمدن امراضی از قبیل موارد ذیل می شوند :

1. دریچه قلب گشاد می شود و همچنین باعث انبساط قلب و لخته شدن خون میگردد.
2. اختلال مشاعر و هذیان گویی، سردرد عصبی و از دست دادن حافظه
3. کور و کر شدن شخص برق گرفته
4. سوختگی بدن مخصوصا جایی که در تماس مستقیم با برق قرار گرفته است.

خصوصیات خطرناک نیروی برق

برق گرفتگی میتواند در سه حالت باعث کشته شدن شخص شود.

1- به دلیل تماس مستقیم شخص با جریان الکتریکی باعث ایجاد اثر مستقیم بر قلب و دستگاه تنفس می گردد.

2- با توجه به شده جریان الکتریکی باعث می شود شخصی که دچار برق گرفتگی می شود، پره شده و در صورهیکه شخص بر روی ارتفاع بلند باشد باعث افهادن وی و نهایتا موجب مرگ وی می شود.

3- به دلیل تماس سیم با بدن، شخص دچار سوختگی و جراحت می شود.

چگونگی و حالات برق گرفتگی

1- تماس بدن با هر دو سیم فاز و نول

2- تماس یک فاز و یک نقطه با بدن و یا زمین

3- تماس بدن با دستگاهی که جریان فاز به آن متصل است.

نکات ایمنی مربوط به سیستم برق

1- وسایل و ادوات برقی باید دارای حفاظ بوده و طوری ساخته و نصب و بکار برده شود که خطر برق گرفتگی نداشته باشد.

2- نصب و امهحان و یا تنظیم وسایل و ادوات الکتریکی باید فقط توسط اشخاصی که صلاحیه فنی آنها محرض باشد انجام گیرد و متخصص قبل از شروع بکار آنرا مورد آزمایش قرار دهد.

3- پوشش ها و زره کابل های برق و لوله ها و بست ها و مهعلقات و همچنین حفاظها و سایر قسمتهای فلزی وسایل برقی که مسهقیما تحت فشار برق نیستند برای جلوگیری از بروز خطر احتمالی باید مجهز به سیستم اتصال به زمین موثر گردند، این سیستم به سیستم Earting موسوم است.

4- سیم های اتصال به زمین باید دارای ضخامه کافی و در نتیجه مقاومت کم باشند یا بتوانند حداکثر جریان احتمالی که در اثر از بین رفتن و یا خراب شدن عایق بوجود می آید اسهقامه داشته باشند. ضمنا باید در مدار جریان وسایل پیش بینی شود که در صورت پیدا شدن نقصی که موجب اتصال جریان برق به زمین گردد تمام مدار یا قسمت معیوب آنرا قطع کند.

5- در نقاطی که احتمال صدمه به سیمهای اتصال زمین می رود بایستی به وسیله مکانیکی آنها را محافظت نمود.

6- در مدت تعمیر شبکه برق باید آنرا بوسیله کلید از منبع جریان قطع، و به زمین متصل نمود.

سیمها و کابلهای برق باید دارای روپوش عایق مناسب با فشار الکهریسیته و سایر شرایط بوده و روی اصول فنی نصب و حتی الا مکان در لوله یا کانال قرار گرفته باشد.